5.3. Ders Notu: Düşünceleri Açık ve Anlaşılır Yazma Sanatı
Bu dersin amacı; zihnimizdeki karmaşık düşünceleri, okuyucunun yorulmadan, tek seferde anlayabileceği berrak bir metne dönüştürme becerisini kazandırmaktır.
Bölüm 1: Zihinsel Hazırlık (Yazmadan Önce)
Klavye veya kaleme dokunmadan önce yapılması gerekenler, yazının netliğini %80 oranında belirler.
1. “Büyükanne Testi”ni Uygulayın
Yazacağınız konuyu hiç bilmeyen birine (örneğin büyükannenize) tek bir cümlede anlatabiliyor musunuz?
- Karmaşık: “Stratejik hedefler doğrultusunda operasyonel verimliliği artırmak için…”
- Net: “İşleri daha hızlı ve ucuza yapmak için yeni bir planımız var.”
2. Hedef Kitleyi Tanıyın
Kime yazıyorsunuz?
- Bir uzman mı? (Terim kullanabilirsiniz.)
- Genel bir okuyucu mu? (Asla terim kullanmayın, benzetme yapın.)
- Kural: Okuyucunun bildiği kelimelerle, bilmediği şeyleri anlatın.
3. Tek Bir Ana Fikir Belirleyin
Her yazının (veya e-postanın) tek bir “patronu” olmalıdır. Okuyucu metni bitirdiğinde aklında kalan tek cümle ne olacak? Bunu baştan belirleyin.
Bölüm 2: Netlik İçin Altın Kurallar (Teknikler)
Bu kurallar, yazının “sisli” olmasını engeller ve güneş gibi parlamasını sağlar.
A. Kısa Cümlelerin Gücü
Uzun cümleler, okuyucunun hafızasını zorlar. Bir cümle içinde çok fazla “ve”, “fakat”, “ile” bağlacı varsa, o cümleyi ikiye bölün.
- Yanlış: Toplantıda alınan kararlar neticesinde projenin ikinci aşamasına geçilmesi ve bütçenin revize edilmesi gerektiği, ayrıca ekibin genişletilmesinin faydalı olacağı konuşuldu.
- Doğru: Toplantıda projenin ikinci aşamasına geçme kararı aldık. Bu nedenle bütçeyi revize edeceğiz. Ayrıca ekibi genişletmemiz gerekecek.
B. Etken (Aktif) Çatı Kullanımı
Edilgen yapı (yapıldı, edildi) yazıyı hantallaştırır ve “sorumluluğu” gizler. Etken yapı (yaptı, etti) ise enerji verir.
- Edilgen: Rapor tarafımızdan incelendi. (Soğuk ve mesafeli)
- Etken: Raporu inceledik. (Net ve sahiplenici)
C. “Zombi Kelimelerden” Kurtulun
Bazı kelimeler cümlede yer kaplar ama anlam katmaz. Bunları atın.
- “Mevcut durum itibariyle…” -> Şu an…
- “Gerekli çalışmaları gerçekleştirmek…” -> Çalışmak / Yapmak
- “Bu bağlamda değerlendirildiğinde…” -> (Genellikle tamamen silinebilir)
D. Somutlaştırın
Soyut kavramlar zihinde resim oluşturmaz. Somut örnekler verin.
- Soyut: “Hava koşulları olumsuz seyretti.”
- Somut: “Fırtına çatıları uçurdu.”
Bölüm 3: Yapı ve Akış (Mimari)
Yazının bir iskeleti olmalıdır. Okuyucuyu elinden tutup bir noktadan diğerine götürmelisiniz.
1. Ters Piramit Tekniği (Gazetecilik Yöntemi)
En önemli bilgiyi en sona saklamayın.
- Giriş: Sonuç nedir? Ana fikir ne? (Hemen söyleyin.)
- Gelişme: Detaylar, kanıtlar ve örnekler.
- Sonuç: Ne yapılmalı? (Eylem çağrısı).
2. Paragraf Yönetimi
Her paragraf tek bir fikri savunmalıdır. Yeni bir fikre geçtiğinizde, “Enter” tuşuna basın. Uzun metin blokları (duvar yazılar) okuyucuyu korkutur.
3. İşaret Tabelaları Kullanın
Okuyucuya nerede olduğunu hatırlatın:
- “Öncelikle…”, “Buna ek olarak…”, “Ancak…”, “Sonuç olarak…”
Bölüm 4: Örnek Uygulama (Öncesi ve Sonrası)
Bu bölüm, teorinin pratiğe nasıl döküldüğünü gösterir.
Kötü Örnek (Karmaşık ve Kapalı):
“Şirketimiz bünyesinde gerçekleştirilen iletişim faaliyetlerinin optimizasyonu hususunda, departmanlar arası entegrasyonun sağlanamaması sebebiyle projelerin termin sürelerinde aksamalar meydana gelmektedir.”
Analiz: Cümle çok uzun, “hususunda”, “optimizasyon”, “entegrasyon” gibi ağır kelimeler var ve kimin ne yaptığı belli değil.
İyi Örnek (Açık ve Anlaşılır):
“Şirket içi iletişimimiz zayıf olduğu için projeler gecikiyor. Departmanlar birbiriyle daha sık konuşmalı.”
Bölüm 5: Son Kontrol Listesi (Editörlük)
Yazmayı bitirdiğinizde, göndermeden önce şu soruları sorun:
- Sesli Okuma Testi: Yazıyı sesli okurken nefesiniz kesiliyor mu? Takıldığınız yerler var mı? Varsa, orayı düzeltin.
- “Yani?” Testi: Her cümleden sonra “Yani ne demek istiyorsun?” diye sorduğunuzda, cümle kendini açıklıyor mu?
- Gereksiz Kelime Avı: Cümleden bir kelimeyi çıkardığınızda anlam bozulmuyorsa, o kelimeyi mutlaka silin.
Özet: Açık Yazmanın Formülü
Netlik = (Basit Kelimeler + Kısa Cümleler) – Gereksiz Ayrıntılar
Unutmayın; zeki görünmek için karmaşık yazmaya gerek yoktur. Gerçek zeka, karmaşık bir şeyi herkesin anlayabileceği kadar basit anlatabilmektir.
Teoriyi pratiğe dökmek en iyi öğrenme yöntemidir. Hayattan çok olağan, kurumsal veya resmi bir yazışma senaryosu seçelim ve bunu “Düşünceleri Açık ve Anlaşılır Yazma” laboratuvarımıza sokalım.
🎬 Senaryo: Proje Gecikmesi Bildirimi
Durum: Bir web sitesi projesi yönetiyorsun. Siteyi Cuma günü yayına almanız gerekiyordu ancak teknik bir arıza çıktı. Müşteriye veya yöneticine projenin gecikeceğini söylemen gerekiyor.
Hedefimiz: Durumu dürüstçe, dolandırmadan ve net bir şekilde aktarmak.
1. Aşama: İlk Taslak (Genellikle Olan / Karmaşık)
Çoğu insan, kötü haberi verirken çekindiği veya “kurumsal” görünmek istediği için şöyle yazar:
Kötü Örnek:
“Mevcut web sitesi projesinin canlıya alınması süreciyle ilgili olarak, tarafımızca yapılan son kontroller neticesinde, server altyapısında öngörülemeyen sistemsel entegrasyon hatalarının vuku bulması ve bu hataların giderilmesi noktasında teknik ekibimizin gerekli müdahaleleri gerçekleştirmesine rağmen sürecin uzaması sebebiyle, projenin teslim tarihinde revizeye gidilmesi gerekliliği hasıl olmuştur.”
Neden Kötü?
- Boğucu: Tek bir cümle 4 satır sürüyor. Okurken nefes yetmiyor.
- Gizleyici: Asıl olay (gecikme) cümlenin en sonuna saklanmış.
- Zombi Kelimeler: “Vuku bulması”, “hasıl olmuştur”, “revizeye gidilmesi”…
- Edilgen: Kimin ne yaptığı belli değil (“müdahaleler gerçekleştirildi” ama kim yaptı?).
2. Aşama: Cerrahi Müdahale (Düzeltme Adımları)
Önceki dersteki kuralları tek tek uygulayalım:
Adım 1: Ana Fikri Başa Al (Ters Piramit)
Okuyucu neyi bilmeli? -> Proje gecikiyor.
Bunu hemen söylemeliyiz.
Adım 2: Zombi Kelimeleri At
- “Revizeye gidilmesi gerekliliği hasıl olmuştur” -> Ertelenmesi gerekiyor.
- “Sistemsel entegrasyon hatalarının vuku bulması” -> Sistem hatası oluştu.
- “Gerekli müdahaleleri gerçekleştirmek” -> Müdahale etmek / Çözmeye çalışmak.
Adım 3: Cümleleri Böl ve Kısalt
O devasa cümleyi parçalayalım:
- Gecikiyoruz (Sonuç).
- Çünkü hata çıktı (Neden).
- Çözüyoruz (Eylem).
Adım 4: Etken (Aktif) Dil Kullan
- “Tarafımızca kontroller yapıldı” yerine -> Kontrol ettik.
- “Müdahale gerçekleştiriliyor” yerine -> Ekip çalışıyor.
3. Aşama: Sonuç (Açık ve Anlaşılır Metin)
Müdahalelerden sonra metnimiz şu hale gelir:
İyi Örnek:
“Web sitesinin açılışını 2 gün ertelememiz gerekiyor. Son kontrolleri yaparken sunucuda beklenmedik bir hata oluştu. Teknik ekibimiz sorunu çözmek için çalışıyor. Siteyi Pazar günü yayına alacağız.”
Karşılaştırma Tablosu
| Özellik | Kötü Metin (Eski) | İyi Metin (Yeni) |
| Kelime Sayısı | 42 Kelime | 28 Kelime |
| Anlaşılma Süresi | İkinci okuyuşta belki anlaşılır. | İlk bakışta anlaşılır. |
| Hissiyat | Hata gizlenmeye çalışılıyor, güvensiz. | Dürüst, kontrol sahibi ve net. |
| Odak | Süslü kelimeler. | Çözüm ve sonuç. |
Bir Örnek Daha (Günlük Hayattan)
Diyelim ki bir arkadaşına buluşmaya gelemeyeceğini yazacaksın.
Karmaşık (Bahane Üreten):
“Ya aslında bugün seninle gelmeyi çok istiyordum ama evdeki durumlar biraz karışık ve kendimi de fiziksel olarak çok yorgun hissettiğim için, bir de yarın sabah erken kalkmam gerektiği gerçeği var, o yüzden sanırım bugün size katılamayacağım.”
(Okuyan kişi: “Geliyor mu gelmiyor mu? Ne kadar çok konuştu.”)
Net (Açık İletişim):
“Bugün maalesef gelemiyorum. Çok yorgunum ve yarın erken kalkmam gerekiyor. Size iyi eğlenceler!”
(Okuyan kişi: “Tamamdır, anlaşıldı.”)
🎬 Senaryo: Bir Fikir Yazısı Yazmak
Konu: “Evden Çalışmanın (Home Office) Zorlukları” Amaç: Okuyucuya evden çalışmanın göründüğü kadar kolay olmadığını anlatmak ve çözüm önerisi sunmak.
1. Aşama: Dağınık Zihin (Genellikle İlk Yazılan)
Birçok kişi aklına geleni sırasız bir şekilde kağıda döker. Ortaya şöyle karışık, başı sonu olmayan bir metin çıkar:
Kötü Örnek (Karışık ve Odaksız): “Evden çalışmak aslında güzel ama bazen zor olabiliyor çünkü evde dikkat dağıtıcı şeyler var. Mesela televizyon açık olabiliyor veya ev işleri akla geliyor. İnsanlar evden çalışınca daha rahat olduğunu sanıyor ama aslında disiplin gerekiyor. Ofiste olunca herkes çalışıyor diye siz de çalışıyorsunuz ama evde öyle değil. Bence evden çalışanlar kendilerine bir oda ayarlamalı yoksa verim düşüyor. Yani aslında göründüğü gibi keyifli değil her zaman.”
Analiz – Neden Kötü?
- Tekrara Düşüyor: “Zor olabiliyor”, “keyifli değil” gibi aynı şeyler dönüp dolaşıp söyleniyor.
- Yapısız: Sorunla başlıyor, bir çözüm veriyor, tekrar soruna dönüyor. Okuyucunun kafası karışıyor.
- Bağlantı Kopuk: Cümleler birbirinden kopuk, akmıyor.
2. Aşama: Mimari Plan (Sandviç Tekniği)
Yazıyı inşa etmeden önce şu 3 soruyu sorup iskeleti kurmalıyız:
- Giriş (Üst Ekmek): Ana fikrim ne? (Ne hakkında konuşacağım?)
- Gelişme (Malzemeler): Neden böyle düşünüyorum? (Kanıtlar, örnekler.)
- Sonuç (Alt Ekmek): Peki ne yapmalıyız? (Özet ve çözüm.)
Planımız:
- Giriş: Evden çalışmak dışarıdan rahat görünür ama disiplin tuzağıdır.
- Gelişme: Evdeki dikkat dağıtıcılar (TV, ev işleri) odaklanmayı bozar.
- Sonuç: Başarılı olmak için ayrı bir çalışma alanı şarttır.
3. Aşama: Temiz ve Akıcı Yazım (Sonuç)
Planı uyguladığımızda metin şu hale gelir:
İyi Örnek (Derli Toplu): (Giriş) Evden çalışmak, uzaktan bakıldığında büyük bir konfor gibi görünür. Ancak bu özgürlük, sağlam bir disiplin sağlanmazsa verimsizliğe dönüşebilir.
(Gelişme) Ofis ortamında bizi çalışmaya teşvik eden doğal bir düzen vardır. Evde ise bu düzenin yerini televizyon, ev işleri veya aile üyeleri gibi dikkat dağıtıcı unsurlar alır. Bu durum, odaklanma süresini kısaltır ve işlerin uzamasına neden olur.
(Sonuç) Bu zorluğu aşmanın en iyi yolu, evi “ev”, işi “iş” olarak ayırmaktır. Kendinize ait sessiz bir çalışma köşesi oluşturmak, evden çalışmayı hem verimli hem de keyifli hale getirecektir.
Neyi Değiştirdik? (Analiz)
- Paragraflara Böldük: Her paragrafın tek bir görevi var.
- Paragraf: Konuyu tanıtıyor.
- Paragraf: Sorunu açıklıyor (Neden zor?).
- Paragraf: Çözümü veriyor.
- Geçiş Kelimeleri Kullandık: Fikirleri birbirine bağladık.
- “Ancak…” (Zıt bir fikre geçerken)
- “Bu durum…” (Bir önceki cümleyi açıklarken)
- Netleştirdik: “Bence…”, “Yani aslında…” gibi dolgu kelimelerini attık. Daha kendinden emin bir dil kullandık.
Ödev/Makale Yazarken Kullanabileceğin Altın Formül
Ne yazarsan yaz (bir okul ödevi, bir LinkedIn makalesi veya bir günlük yazısı), şu formülü uygularsan düşüncelerin her zaman anlaşılır olur:
- Söyleyeceğin şeyi söyle. (Giriş: “Bu yazıda X konusunu inceleyeceğiz.”)
- Söyle. (Gelişme: Detaylar, örnekler, veriler.)
- Ne söylediğini söyle. (Sonuç: “Özetle, X konusu şöyledir.”)
Bu yapı, okuyucunun kaybolmasını imkansız hale getirir.
Gençler genellikle yazmayı “sıkıcı bir okul ödevi” olarak görürler. Oysa yazmak, zihni yönetme sanatıdır.
Bu konuyu ele alırken, önceki “Sandviç Tekniği”ni ve “Netlik Kuralları*nı kullanarak adım adım ilerleyelim.
Adım 1: İskeleti Kuralım (Planlama)
Yazıya başlamadan önce rotamızı çiziyoruz.
- Giriş (Kanca): Yazmak sadece şairlerin işi değildir. Günümüz dünyasında bir “hayatta kalma” becerisidir.
- Gelişme (Kanıtlar):
- Zihinsel Netlik: Yazmak düşünceyi berraklaştırır (Dumanı dağıtır).
- Kariyer Gücü: İyi yazan, iş hayatında öne geçer (E-posta, rapor, sunum).
- Sonuç (Eylem): Yazmak bir yetenek değil, kastır. Geliştirilebilir.
Adım 2: Yazma Aşaması (Uygulama)
Planımızı, “kısa cümleler” ve “somut örnekler” kuralına uyarak metne dökelim.
Başlık: Geleceğin Süper Gücü: Yazmak
(Giriş) Birçok genç, yazma becerisinin sadece Türkçe derslerinde veya edebiyat kulüplerinde gerekli olduğunu düşünür. Bu büyük bir yanılgıdır. Dijital çağda yazmak, sadece harfleri yan yana getirmek değil, karmaşık dünyada “ben de varım” demenin en etkili yoludur.
(Gelişme) İlk olarak, yazmak zihni temizler. Aklımızda uçuşan yüzlerce düşünce, kağıda dökülmediği sürece bir “sis bulutu” gibidir. Yazdığınız anda bu bulut dağılır ve ne düşündüğünüzü gerçekten anlarsınız. Yani yazmak, düşünmeyi öğretir.
İkinci olarak, bu beceri kariyerin anahtarıdır. İleride mühendis, doktor veya yazılımcı olabilirsiniz. Ancak fikrinizi net bir e-posta veya raporla anlatamazsanız, o fikrin değeri kaybolur. İş dünyasında iyi yazanlar, her zaman daha hızlı yükselir.
(Sonuç) Kısacası, yazma becerisi doğuştan gelen bir yetenek değil, geliştirebileceğiniz bir kastır. Günde sadece 10 dakika düşüncelerinizi not alarak bu kası güçlendirebilirsiniz. Geleceğinizi inşa etmeye, bugün bir cümle yazarak başlayın.
Adım 3: Analiz (Neyi, Neden Yaptık?)
Yazdığımız bu metni laboratuvara sokup inceleyelim:
- Etken (Aktif) ve Güçlü Fiiller Kullandık:
- Yerine: “Yazma becerisinin düşüncelerin anlaşılmasına katkısı olduğu bilinmektedir.” (Pasif/Zayıf)
- Yaptığımız: “Yazmak, düşünmeyi öğretir.” (Aktif/Net)
- Somutlaştırdık (Benzetme Yaptık):
- Soyut bir kavram olan “kafa karışıklığını” anlatmak için “sis bulutu” benzetmesini kullandık.
- Beceriyi geliştirmeyi anlatmak için “kas” benzetmesini kullandık. Bu, okuyucunun zihninde resim çizer.
- “Zombi Kelimelerden” Kaçındık:
- “Meydana getirmek”, “İcra etmek”, “Hususunda” gibi kelimeler yok.
- Onun yerine “Anlatmak”, “Yükselmek”, “Başlamak” gibi yaşayan kelimeler var.
- Mantıksal Akış (İşaret Tabelaları):
- Okuyucuyu yönlendirdik: “İlk olarak…”, “İkinci olarak…”, “Kısacası…”
Bu Taslağı Nasıl Kullanabilirsin?
Bu yapı, bir blog yazısı, bir sosyal medya gönderisi veya bir konuşma metni olabilir. Temel mantık hep aynıdır: Girişle ilgiyi çek, Gelişmeyle ikna et, Sonuçla harekete geçir.
5.3. Bilgi Görseli (İnfo Grafik)
5.3. Sesli özet -Net_Yazma_Sanatı_Düşünceyi_Yönetme_Gücü
5.3. video özet -Geleceğin_Süper_Gücü__Yazmak
5.3. SunuSlayt -Yazmak_Yeni_Süper_Güç
BİLSEK GENÇLİK KULÜBÜ sitesinden daha fazla şey keşfedin
Subscribe to get the latest posts sent to your email.
